Defensa das Clásicas
Todos somos... clásicos. A situación das clásicas en Cataluña
A situación do profesorado de Latín e de Grego en Cataluña pasa por un momento decisivo. Se os antigos seminarios de devanditas materias xa se esvaeceron no interior dos macrodepartamentos instaurados pola LOGSE, a partir do curso próximo, o nome do latín e grego será borrado das especialidades e pasaremos todos a ser profesores de Cultura Clásica. Sospeitamos que baixo este epígrafe tan etéreo escóndese unha manobra do Departamento para reducir os planteis de cara ao curso próximo, amparándose en eufemismos como autonomía en xestión de persoal, flexibilidade, polivalencia, et cetera. Na Resolución de 20 de abril de 2010, pola cal se fixan os criterios xerais para a confección de persoais de profesorado nos institutos de educación secundaria para o curso 2010-2011 e para a supresión ou transformación dos actuais postos de traballo, ponse de manifesto que a fin de "facilitar a mobilidade do profesorado adscrito a un dos tres mencionados postos de traballo...todos os postos de traballo de Grego e de Latín serán reconvertidos con denominación de Cultura Clásica". Está claro, hai crise. A mesma crise empuxou ao Departamento a suprimir, ao comezo do presente curso, as subscricións da revista Auriga, que durante dez anos foi facendo unha gran tarefa de divulgación do mundo clásico, abocándoa ao perigo de desaparición.
En canto á normativa, logo de sufrir a LOE e agora a Lei de Educación de Cataluña, atopámonos co paradoxo que o aumento de horas total para as nosas materias non supuxo necesariamente unha mellora da súa situación: no Bacharelato as materias de Grego e de Latín ofrécense en 1º e 2º, cun total de 4 horas por cada curso. Na ESO todos os centros deben ofrecer -tal como di a normativa- Latín de 4º, cun mínimo de 70 horas, e Cultura Clásica, entre 1º e 3º de ESO, cun mínimo de 35 horas. Agora ben, fai falta ver que efectos reais ten a normativa na realidade. Neste sentido, para coñecer a fondo a situación das clásicas nos centros de secundaria de Cataluña, vale a pena consultar a enquisa realizada polo Equip de Clàssiques de l'ICE de la UAB durante o curso 2009, que inclúen resultados de 217 centros públicos e privados (un 19 %). Despréndese que o máis habitual era a oferta de todas as materias. Aínda así, se o número de
horas lectivas dun profesor de secundaria son 18, a suma de todas as materias antes referidas dá un mínimo de 20 ou 21 horas. Polo tanto naqueles institutos que dispoñen de dous profesores -normalmente un de Grego e un de Latín- non hai problema. O problema téñeno aqueles institutos onde hai un só profesor -a gran maioría. Este pode optar gratis et amore para cubrir todas as horas, pero está en todo o seu dereito a non facelo, sacrificando algunha das materias ou deixándoa en mans doutro docente non especialista. Os problemas non terminan aí. Os institutos nos que o bacharelato non é moi numeroso e a materia non chega a ter un mínimo de 8 alumnos, o equipo directivo pode decidir non ofrecela. E tamén se cren que por autonomía de centro a materia non é necesaria, aínda que superen de longo o número mínimo, pódenna deixar de ofrecer. A triste solución que se propón é cursala a distancia a través do Institut Obert de Catalunya (IOC).
horas lectivas dun profesor de secundaria son 18, a suma de todas as materias antes referidas dá un mínimo de 20 ou 21 horas. Polo tanto naqueles institutos que dispoñen de dous profesores -normalmente un de Grego e un de Latín- non hai problema. O problema téñeno aqueles institutos onde hai un só profesor -a gran maioría. Este pode optar gratis et amore para cubrir todas as horas, pero está en todo o seu dereito a non facelo, sacrificando algunha das materias ou deixándoa en mans doutro docente non especialista. Os problemas non terminan aí. Os institutos nos que o bacharelato non é moi numeroso e a materia non chega a ter un mínimo de 8 alumnos, o equipo directivo pode decidir non ofrecela. E tamén se cren que por autonomía de centro a materia non é necesaria, aínda que superen de longo o número mínimo, pódenna deixar de ofrecer. A triste solución que se propón é cursala a distancia a través do Institut Obert de Catalunya (IOC).
Nesa situación atópase cada vez máis a materia de Grego. Ademais as ponderacións para a nova selectividade tampouco axudan moito. Nas ponderacións actuais (correspondente ao período transitorio de 2010-2011) o Latín recibe un 0,2 para as ramas humanística e social, mentres que o Grego queda con 0,1. No borrador
para 2012, que serán as máis ou menos definitivas, a situación do Latín empeora ao non ser considerado en case ningún estudo da rama social salvo Dereito. De todos os xeitos, aproveitando o período de alegacións que abriu o Consell Interuniversitari, a Aplec e o Equip de Clàssiques xa enviaron cartas pedindo unha valoración máis xusta do Latín e do Grego.
Non é que queiramos ser tráxicos, pero a situación vai de mal a peor. O Grego está en perigo de extinción. Asistiremos a esta damnatio memoriae sen facer nada? Deixaremos que nos tomen ata o nome? Tanto custa dicir as cousas polo seu nome? Dicimos si ao Grego e ao Latín. Iniciativas como a Aplec -unha asociación creada fai dous anos que se suma ás tradicionais Secció Catalana de la SEEC e Societat Catalana d'Estudis Clàssics- ou o recentísimo grupo
de discusión auspiciado polo Equip de Clàssiquesde l'ICE da UAB pretenden romper a pasividade xeral coa que o profesorado vai recibindo os constantes cambios e recortes.
En canto ao ensino superior, as dúas universidades que impartían as tradicionais carreiras de clásicas puxéronnas ao día coa oferta dos respectivos graos de Filoloxía Clásica (Universitat de Barcelona) e de Estudos Clásicos (Universitat Autònoma de Barcelona). Polo tanto a súa continuidade aparentemente está asegurada, polo menos por agora, pero ás veces parece esquecerse no ámbito universitario que a súa supervivencia depende totalmente da fortuna que as nosas materias teñan en secundaria: naturalmente se se reduce o número de estudantes de latín e grego no Bacharelato tamén baixará o dos graos clásicos. Doutra banda a produción científica desenvolvida desde os departamentos universitarios non só destaca nos campos tradicionalmente vinculados á filoloxía clásica senón que tamén se soubo estender cara a outras áreas de coñecemento.
A tradición dos estudos clásicos en Cataluña e no resto da nosa área lingüística está arraigada e foi frutífera como demostra a existencia da venerable Fundació Bernat Metge, que estes últimos anos fixo un esforzo para porse ao día e chegar a un público máis amplo con edicións de quiosco e para o libro dixital. Máis recentemente engadíronse outras iniciativas editoriais valiosas como a colección "L'Esparver clàssic" -desgraciadamente parada desde fai uns anos- ou da nova editorial Adesiara. Así mesmo a didáctica das linguas e a cultura clásicas ofrece nomes e obras destacadas desde os tempos de Jaume Berenguer e Eduard Valentí. Todo iso representa unha riqueza que debemos esforzarnos por manter viva.
Redacción: Aplec
As clásicas nas Illas Baleares
Nas illas Baleares o curso 2009-10 comezaba sen profesores de clásicas en oito institutos, aínda que unha boa porcentaxe dos alumnos ten o costume de elixir a vía de humanidades na Selectividade (Grego II e Latín II). As substitucións de latín e grego non se poden cubrir por falta de profesorado especialista debido ás baixas, as xubilacións forzosas e voluntarias e ás poucas reincorporacións. Hai bastantes centros que xa non poden ofertar estas materias tan valiosas para a formación do individuo. O problema desvíase e soluciónase pola vía internet e cando nun centro hai só dous ou tres alumnos tamén se ofrece a posibilidade de estudar latín e grego en rede.
As novas ponderaciones das PAU tampouco axudan demasiado: o latín pondera 0'2 e o grego 0'1 en Estudos ingleses, Filosofía, Historia, Historia da Arte, Lingua e Literatura Catalás e en Lingua e Literatura Españolas. Que se está facendo para defender un maior peso das nosas materias? Na Universidade das Illas Baleares UIB só se imparte grego e latín en primeiro en Historia antiga e a praza de grego está a piques de perderse. Como se pretende que haxa especialistas de clásicas? ...
No medio desta falta de profesorado de latín de grego e de ningunha iniciativa en defensa das clásicas, sae á luz unha nova colección de textos clásicos dentro Edicions do Salobre: Ilion. O primeiro título foi Himnes homèrics coa introdución, a tradución e as notas de Maria Rosa Llabrés Ripoll. O director da colección é Joan Carles Simó. A conjuració de Catilina, Cratil i Helena serán os próximos títulos.
A Sección Balear da SEEC baixo a dirección de Francesc Casadesús, profesor de Filosofía Grega na UIB, organizou un ano máis cunha gran afluencia de asistentes o XV curso de pensamento e cultura clásica 2009-2010. El mundo de las Musas: leer la poesía clásica.
Na edición do XIII festival de teatro grecolatino que a Sección Balear da SEEC vén organizando o festival das Illas Baleares desde 1998, nace oInstituto Balear de Teatro Clásico, Parodos, baixo a coordinación de Juan Carlos Simón, e organizou todo un ciclo de teatro grecolatino en Mallorca, Menorca e Eivissa, dirixido ao público en xeral e, con especial atención, aos alumnos de Educación Secundaria para dotar ao alumno de ferramentas críticas respecto da evolución das formas teatraisdesde as súas orixes.
Pouco se fai a favor das Clásicas nas Illas Baleares agás estas iniciativas persoais ás que habería que engadir a coraxe, a convicción e o entusiasmo do profesor Pep Campillo en defender as clásicas dando a coñecer a nenos de 9 a 14 anos con altas capacidades e superdotación: Dejan a play polo latín e o grego. Ten previsto unha saída a Madrid para traballar in situ a mitoloxía no Museo do Prado e unha viaxe Roma. Xa se sabe: se non se coñece non se valora.
Situación do latín e o grego en Canarias
Aínda que poidan parecer anecdóticas, unha mostra da precaria situación das nosas materias na Comunidade Canaria atopámola nas afirmacións que, en determinados ámbitos da Consellería de Educación, se realizan no sentido de que o latín non serve para adquirir as competencias básicas e na ausencia de matizacións ou rectificación algunha unha vez que esas declaracións se coñeceron publicamente.
En efecto, os profesores de clásicas, que en Canarias se agrupan na Sección Canaria da SEEC e na asociación de profesores INSVLAE, xa no curso pasado sufriron a imposición dunhas ratios inflexibles,
especialmente para Grego I, o que fixo que en varios centros esta materia desapareza das aulas. Non é posible cuantificar a repercusión desta medida, posto que nin a Consellería fai públicos este tipo de datos nin é fácil recompilar a información, centro a centro. Os profesores de Grego senten coma se a súa especialidade estivese en vías de extinción, pero a situación do Latín, sen ser tan grave, non é alentadora. Na normativa deste curso a situación suavizouse en parte, pero o dano máis grave xa está feito. Séguense pondo condicionantes que
fan moi difícil que se poida impartir Grego I e II.
Durante este curso, a SEEC realizou xestións ante a preocupante situación na que quedan as nosas materias pola ponderación en PAU, como nos relata Francisco Santana, vicepresidente da SEEC en Canarias.
"Tras a publicación dos criterios acerca dos coeficientes de ponderación aplicables no distrito universitario único de Canarias, puxémonos en contacto cos Vicerreitorados de alumnos das dúas Universidades para manifestarlles o malestar da SEEC-Canarias polo que consideramos un despropósito académico e unha discriminación en detrimento de os nosos alumnos".
É xusto recoñecer a acollida comprensiva da nosa protesta e o recoñecemento por parte dos responsables dos Vicerreitorados de posibles defectos achacables á precipitación e premura de tempo con que estableceron as mencionadas ponderacións. No entanto recoñécese o carácter modificable e mellorable dos criterios e, ademais, a transitoriedade (dous cursos) destas medidas.
A cuestión, de forma resumida, refírese á valoración asignada a Latín II respecto dos estudos da área de Ciencias Sociais e Xurídicas nos que se lle asigna un coeficiente 0,1 fronte a Bioloxía, Matemáticas II, Física en especialidades como Dereito ou Xornalismo. Este feito é ademais dun despropósito cultural que pon en evidencia os criterios usados que ignoran o curriculum e a natureza das nosas materias. Hai que dicir que Xeografía pondera 0,2 xunto ás materias de ciencias mencionadas. É de destacar que non se establecen separacións de especialidades dentro da área xurídico-social. Xunto a isto na rama de Arte e Humanidades aplícase a Xeografía e Latín ponderación 0,2. A materia de Grego II é ponderada con 0,1 en todas as ramas e especialidades con excepción de Filoloxía Clásica que recibe 0,2. A nosa protesta vai destinada a que se recoñeza a discriminación de que son obxecto os alumnos que cursen Grego II e queiran estudar calquera rama de Filoloxía (excepto Clásicas) relacionada obviamente co seu curriculum porque a súa materia soamente recibe un valor de 0,1 fronte a Xeografía, menos conectada academicamente con estes estudos, que recibe un valor de 0,2 na ponderación.
En vista disto propomos as seguintes modificacións:
1. Dar a Latín II o coeficiente 0,2 en Ciencias Sociais e Xurídicas (isto é evidente polo menos en Dereito e Xornalismo)
2. Ponderar con coeficiente 0,2 ao Grego II en todas as Filoloxías e Tradución e Interpretación (é unha materia específica de formación e capacitación lingüística para traducir e interpretar). Para estas carreiras de índole lingüístico é evidente que Xeografía, cun curriculum doutro contido, debe ter menor ponderación (nas Ramas de Historia e Hª da Arte Xeografía tería o valor 0,2 que agora ten. Evidentemente Grego II tería coeficiente 0,1 nestas carreiras)
3. Equiparar Grego II e Xeografía (coeficientes 0,2 ó 0,1 para as dúas) nos estudos universitarios distintos dos establecidos no apartado 2. Xeografía e Grego II son materias de igual rango académico dentro do Bacharelato de Arte e Humanidades e xa que logo fóra das súas carreiras matrices teñen o mesmo tratamento. Darlle valor distinto establece un desequilibrio non compatible coa súa situación no curriculum de bacharelato e pode supor unha de discriminación gratuíta a favor dunha materia fronte a outra de iguais dereitos, tratamento e valor curricular.
Outra peculiaridade de Canarias é a oferta de educación de adultos. Na Formación Básica de Persoas Adultas, equivalente á ESO, non existen nin Cultura Clásica nin Latín, nin sequera como opcionais, dado que o currículo de adultos limítase ao de ámbitos similares aos de Diversificación. Nos nocturnos, chamados Bacharelatos bsemipresenciais, as materias de latín e grego impártense na metade de horas que as demais materias, en función do número de alumnos. Estas limitacións danse tamén nos Bacharelatos a Distancia, ata o punto de que Grego suprimiuse do Bacharelato por Internet en toda a provincia de Santa Cruz de Tenerife. Ademais, a optativa de Bacharelato "A Mitoloxía e as Artes" foi eliminada do ensino de adultos.
